Klątwa Bońka powraca? Widmo wielkiej smuty nad polską reprezentacją.

Czterdzieści lat temu rozpoczął się jeden z najczarniejszych okresów w historii polskiej reprezentacji. Dziś coraz więcej wydarzeń niepokojąco przypomina tamte czasy. Czy PZPN ponownie popełnia błędy, za które całe pokolenie kibiców zapłaciło szesnastoma latami bez wielkiego turnieju?

Ostatni taniec w Meksyku

16 czerwca 1986 roku. Polska przegrywa z Brazylią 0:4 i żegna się z mundialem w Meksyku. Po spotkaniu przed kamerami Telewizji Polskiej zasiadają Antoni Piechniczek i Zbigniew Boniek. Ich gorzkie refleksje na temat przyszłości reprezentacji przejdą do historii jako słynna „klątwa Bońka”.

Nikt wówczas nie przypuszczał, że właśnie kończy się pewna epoka. Że na kolejne mistrzostwa świata przyjdzie nam czekać aż szesnaście lat.

Na boisku w Guadalajarze był wtedy również 24-letni Jan Urban. Piłkarz Górnika Zabrze rozegrał przeciwko Brazylii niemal całe spotkanie. Był świadkiem pożegnania pokolenia, które przyzwyczaiło Polaków do sukcesów, a później obserwował pierwsze lata reprezentacyjnej zapaści.

Jan Urban podczas meczu Polska - Brazylia (0:4) na mistrzostwach świata w Meksyku w 1986 roku.
Jan Urban podczas meczu Polska – Brazylia (0:4) na mistrzostwach świata w Meksyku w 1986 roku. (fot. PAP/CAF)

Czterdzieści lat później Urban ponownie znalazł się w centrum wydarzeń. Tym razem jako selekcjoner kadry, która nie zdołała awansować na mundial w 2026 roku i coraz częściej dostarcza kibicom powodów do niepokoju.

Historia zatoczyła koło? Na takie stwierdzenie jest jeszcze za wcześnie. Ale podobieństw zaczyna przybywać.

Wielka smuta lat 90

Dla młodszych kibiców może to brzmieć niewiarygodnie, ale w latach 90. reprezentacja Polski nie wystąpiła na ani jednym wielkim turnieju. Żadnego mundialu, żadnego EURO. Kompletnie nic.

Między Meksykiem w 1986 roku a Koreą i Japonią w 2002 roku biało-czerwoni opuścili siedem kolejnych turniejów mistrzowskich. Całe pokolenie dorastało, nie mając okazji zobaczyć swojej reprezentacji wśród najlepszych.

Mundiale oglądaliśmy więc przez telewizor, emocjonując się występami innych. Największym wydarzeniem polskiej piłki bywało losowanie grup eliminacyjnych. Potem przychodziły tradycyjne kalkulacje, matematyczne szanse i kolejny zawód.

Co szczególnie bolesne, nie brakowało nam przecież utalentowanych zawodników.

W 1992 roku reprezentacja olimpijska Janusza Wójcika zdobyła srebrny medal igrzysk w Barcelonie. Rok później Polacy zostali mistrzami Europy do lat 16.

Reprezentacja Polski przed finałem igrzysk olimpijskich w Barcelonie w 1992 roku. Srebrni medaliści dali kibicom wielką nadzieję na odbudowę seniorskiej kadry.
Reprezentacja Polski przed finałem igrzysk olimpijskich w Barcelonie w 1992 roku. Srebrni medaliści dali kibicom wielką nadzieję na odbudowę seniorskiej kadry. (fot. PAP)

Wydawało się, że przyszłość musi należeć do nas.

Tymczasem sukcesy młodszych reprezentacji nie przełożyły się na wyniki seniorów. Olimpijczycy z Barcelony zasilili pierwszą kadrę, wielu zrobiło dobre kariery, ale nigdy nie stworzyli reprezentacji, która zdołałaby zakwalifikować się na mistrzostwa świata czy Europy.

Co znamienne, sam Janusz Wójcik, autor olimpijskiego sukcesu, został selekcjonerem pierwszej reprezentacji dopiero w 1997 roku. Pięć lat po Barcelonie.

Trudno o bardziej wymowny symbol braku ciągłości w polskiej piłce.

Zmieniali trenerów, zamiast budować reprezentację

W latach 90. na ławce selekcjonerskiej pojawiali się kolejno Andrzej Strejlau, Henryk Apostel, Władysław Stachurski, powracający Antoni Piechniczek czy wreszcie Janusz Wójcik. Po drodze zdarzały się jeszcze krótkie epizody innych szkoleniowców.

Zmieniały się nazwiska, pomysły i deklaracje. Nie zmieniało się jedno: brak sukcesów.

Władze PZPN, kierowanego w tamtej dekadzie między innymi przez Kazimierza Górskiego i Mariana Dziurowicza, nie potrafiły przełożyć potencjału kolejnych pokoleń na trwały rozwój seniorskiej reprezentacji. Zamiast konsekwentnie realizowanej wizji mieliśmy kolejne próby ratowania wyników.

Marian Dziurowicz, prezes Polskiego Związku Piłki Nożnej w latach 1995-1999, w okresie wielkiej smuty polskiej reprezentacji.
Marian Dziurowicz, prezes Polskiego Związku Piłki Nożnej w latach 1995-1999, w okresie wielkiej smuty polskiej reprezentacji. (fot. szpn.pl)

Związkowi decydenci nie wykazali się cierpliwością potrzebną do zbudowania nowej drużyny. Każde niepowodzenie rodziło presję na zmianę, a każdy nowy selekcjoner zaczynał pisać własną historię.

Minęło trzydzieści lat i co widzimy?

Michniewicz, Santos, Probierz, Urban. Czterech selekcjonerów od 2022 roku. Cztery różne podejścia, kolejne przebudowy, nowe nadzieje.

A przecież odpowiedzialność za rozwój reprezentacji nie może kończyć się na zatrudnieniu trenera.

To PZPN powinien wyznaczać długofalowy kierunek, budować ciągłość między reprezentacjami młodzieżowymi a seniorami i zapewniać selekcjonerowi warunki do realizacji wieloletniego projektu.

Tymczasem trudno dostrzec taką konsekwencję. Każdy kolejny szkoleniowiec jest rozliczany przede wszystkim z najbliższych wyników, a nie z postępu w budowie zespołu.

Najwyraźniej wciąż łatwiej zmienić selekcjonera, niż zaakceptować, że przebudowa reprezentacji może wymagać kilku lat i wiązać się z przejściowymi porażkami.

Ranking nie kłamie. A będzie jeszcze trudniej

Jest jeszcze jeden niepokojący sygnał, którego nie sposób ignorować. Polska systematycznie osuwa się w rankingu FIFA.

W 2017 roku zajmowaliśmy nawet piąte miejsce na świecie. Oczywiście ranking nie zawsze idealnie odzwierciedla sportową rzeczywistość, ale dawał nam coś niezwykle cennego: korzystne rozstawienie podczas losowań.

Dzisiaj sytuacja wygląda zupełnie inaczej.

Po porażce z Rumunią biało-czerwoni według bieżących wyliczeń spadli na 39. miejsce, najniższe od jedenastu lat. I nie jest to wyłącznie statystyczna ciekawostka.

Słabe wyniki zaczynają bowiem napędzać kolejne problemy. Polska nie zdołała wywalczyć miejsca w pierwszej dwójce swojej grupy Ligi Narodów, przez co trafi do trzeciego koszyka podczas losowania eliminacji EURO 2028.

To oznacza możliwość rywalizacji z dwoma wyżej rozstawionymi przeciwnikami. Droga na kolejny turniej staje się więc trudniejsza, zanim jeszcze rozegramy pierwszy mecz eliminacyjny.

Tworzy się niebezpieczne błędne koło. Przegrywamy, spadamy w rankingach i rozstawieniu, trafiamy na coraz mocniejszych rywali, a potem jeszcze trudniej odwrócić niekorzystny trend.

Czy właśnie nie tak zaczynała się wielka smuta lat 90.? Od kolejnych nieudanych eliminacji, coraz trudniejszej sytuacji i przyzwyczajania się do tego, że wielkie turnieje odbywają się bez nas?

Brzęczek pokazuje, że młodzi potrafią

A przecież w polskim futbolu wciąż można znaleźć powody do optymizmu.

Reprezentacja do lat 21 prowadzona przez Jerzego Brzęczka rozegrała znakomite eliminacje mistrzostw Europy 2027. Dziewięć zwycięstw w dziesięciu spotkaniach, efektowne wygrane ze Szwecją, w tym aż 6:0 na wyjeździe, i ostatecznie wywalczony awans na turniej finałowy.

Owszem, na zakończenie eliminacji przyszła bolesna porażka 2:6 z Włochami. Nie przekreśla ona jednak całego dorobku tego zespołu. Tym bardziej że już w listopadzie młodzi Polacy pokonali towarzysko Norwegię 2:0, potwierdzając, że wcześniejsza seria nie była dziełem przypadku.

Polska - Szwecja U21 | 30.09.2026
Jerzy Brzęczek, selekcjoner reprezentacji Polski U-21. Pod jego wodzą biało-czerwoni wygrali dziewięć z dziesięciu spotkań eliminacyjnych i awansowali na mistrzostwa Europy 2027. (fot. Mikołaj Stokowski)

Co ciekawe, Brzęczek, który sam w przeszłości prowadził pierwszą reprezentację, dziś z powodzeniem pracuje z jej potencjalnymi następcami.

I właśnie tutaj pojawia się pytanie, które powinno spędzać sen z powiek władzom PZPN.

Co dalej z tym pokoleniem?

Czy za kilka lat będziemy oglądać tych zawodników jako trzon dorosłej reprezentacji? Czy też podzielą los olimpijczyków z Barcelony, którzy indywidualnie osiągali sukcesy, ale jako pokolenie nie zdołali odmienić losów pierwszej kadry?

Nie chodzi o to, żeby automatycznie przenosić całą młodzieżówkę do seniorów. Chodzi o stworzenie naturalnej drogi rozwoju i konsekwentne przygotowywanie zawodników do przejmowania odpowiedzialności.

Bo talent nie znika w dniu dwudziestych pierwszych urodzin. Można go jednak skutecznie zmarnować, jeśli zabraknie odpowiednich decyzji.

Holendrzy pokazali, że można inaczej

Nie trzeba daleko szukać przykładu kraju, który musiał zmierzyć się z kryzysem pokoleniowym.

W 2014 roku Holandia zdobyła brązowy medal mistrzostw świata. Dwa lata później zabrakło jej na EURO, a w 2018 roku również na mundialu. Dla kraju, który wychował Cruyffa, van Bastena czy Robbena, była to prawdziwa katastrofa.

Holendrzy także popełniali błędy i zmieniali trenerów. W końcu jednak zdecydowali się zaufać przebudowie drużyny. Ronald Koeman, obejmując reprezentację w 2018 roku, postawił na nowy trzon zespołu, w którym coraz większą rolę odgrywali między innymi Virgil van Dijk, Frenkie de Jong czy Matthijs de Ligt.

Virgil van Dijk i Frenkie de Jong po finale Ligi Narodów w 2019 roku. Holandia szybko odbudowała reprezentację po opuszczeniu dwóch wielkich turniejów.
Virgil van Dijk i Frenkie de Jong po finale Ligi Narodów w 2019 roku. Holandia szybko odbudowała reprezentację po opuszczeniu dwóch wielkich turniejów. (fot. KNVB Media)

Efekty przyszły zaskakująco szybko.

Już w 2019 roku Oranje dotarli do finału Ligi Narodów. W 2022 roku zagrali w ćwierćfinale mundialu, a dwa lata później w półfinale mistrzostw Europy.

Nie była to odbudowa idealna ani pozbawiona kolejnych potknięć. Pokazała jednak, że nawet po dwóch opuszczonych wielkich turniejach można wrócić do europejskiej czołówki.

Warunkiem jest dostrzeżenie potrzeby zmiany i odwaga, by stworzyć miejsce nowemu pokoleniu.

Czy znowu przegapimy właściwy moment?

Zmierzch generacji

Robert Lewandowski zbliża się do końca reprezentacyjnej kariery. Kończy się czas zawodników, którzy przez ostatnią dekadę stanowili trzon drużyny narodowej. Tymczasem kolejne roczniki młodzieżowe przypominają, że w polskim futbolu nie brakuje talentu.

W 2023 roku reprezentacja U-17 dotarła do półfinału mistrzostw Europy. Teraz mamy świetne wyniki młodzieżówki Brzęczka. Młodzi piłkarze coraz odważniej przebijają się do seniorskiej piłki, a niektórzy otrzymują już szanse w pierwszej reprezentacji.

Pytanie, co z tym potencjałem zrobi PZPN.

Czy młodzi dostaną kilka lat na rozwój, nawet jeśli początkowo będą popełniać błędy? Czy powstanie spójna koncepcja, która przetrwa ewentualną zmianę selekcjonera? Czy władze związku będą gotowe wziąć na siebie odpowiedzialność za przejściowo słabsze wyniki?

A może znów zwycięży przywiązanie do znanych nazwisk, doraźne ratowanie rezultatów i wiara, że wystarczy zatrudnić kolejnego trenera?

Nie chodzi przecież o bezrefleksyjne skreślenie wszystkich doświadczonych piłkarzy. Chodzi o to, żeby wreszcie przestać budować przyszłość reprezentacji wyłącznie wokół ludzi, których najlepsze lata powoli dobiegają końca.

Porażka z Rumunią 1:2 nie oznacza jeszcze katastrofy. Podobnie jak brak awansu na jeden mundial nie zwiastuje automatycznie kolejnych szesnastu lat posuchy.

Ale właśnie tak zaczynają się wieloletnie kryzysy. Od pojedynczych niepowodzeń, które tłumaczy się chwilową słabością. Od problemów odkładanych na później. Od kolejnych decyzji podejmowanych z myślą o najbliższym meczu, zamiast o przyszłości.

W 1986 roku Jan Urban opuszczał boisko po porażce z Brazylią, nie wiedząc, że uczestniczył w ostatnim mundialowym spotkaniu Polski na następne szesnaście lat.

Dzisiaj, jako selekcjoner, stoi przed zupełnie innym wyzwaniem. Być może jednym z najważniejszych w swojej trenerskiej karierze. Musi nie tylko poprawić wyniki, ale również uczestniczyć w zmianie pokoleniowej, której jego poprzednicy nie potrafili przeprowadzić bezboleśnie.

Tyle że Urban sam tego nie zrobi. Bez wsparcia i konsekwencji władz PZPN każdy jego pomysł może podzielić los wcześniejszych projektów.

Obyśmy za kilkanaście lat nie wspominali 2026 roku tak, jak dzisiaj wspominamy Meksyk. Jako początku kolejnej wielkiej smuty, której można było uniknąć.

Bo prawdziwą klątwą polskiej piłki nie są słowa Zbigniewa Bońka. Jest nią to, że PZPN od czterdziestu lat nie potrafi wyciągnąć wniosków z tych samych błędów.

GŁOS CZYTELNIKÓW

DYSKUSJA.

GŁOS CZYTELNIKÓW

DYSKUSJA.

0 komentarzy
0 komentarzy

Na razie cisza. Rozpocznij dyskusję!